5 min leestijd

Fight or flight: zo werken de stresshormonen adrenaline en noradrenaline

Fight or flight
Content editor & fitness coach
Lisa is journaliste, gekwalificeerd fitness en voedingscoach en meditatiecoach. Ze heeft jarenlang voor verschillende lifestyle en fitness magazines gewerkt. Hier schrijft ze artikelen op het gebied van workouts, fitness, lifestyle en mind.

Adrenaline en noradrenaline zijn vitale boodschapperstoffen: ze zorgen ervoor dat je binnen enkele seconden op scherp staat. In dit artikel kun je lezen wat de stresshormonen in je lichaam doen, waar ze vrijkomen en hoe je ze kunt reguleren.

Adrenaline en noradrenaline: een definitie

Adrenaline en noradrenaline staan bekend als stresshormonen. En daar is een goede reden voor: je lichaam geeft de hormonen in acute stresssituaties af om vitale reactieketens op gang te brengen. Bovendien zijn adrenaline en noradrenaline zogenaamde neurotransmitters die in je centrale zenuwstelsel worden aangemaakt en signalen naar je hersenen sturen.

De belangrijkste functie van deze boodschapperstoffen is om je lichaam alert te maken – volgens het motto “fight or flight”. Eeuwen geleden was deze reactie beslissend voor leven of dood: het klassieke voorbeeld is een jager die wordt geconfronteerd met een sabeltandtijger en moet vrezen voor zijn leven. Het is vrij onwaarschijnlijk dat we vandaag de dag in ons dagelijks leven wilde dieren tegenkomen. Maar stress in de vorm van krappe deadlines, een echtscheiding of extreme sporten kan ook een noodsituatie opleveren en het vrijkomen van de hormonen adrenaline en noradrenaline veroorzaken.

Wat is het verschil tussen adrenaline en noradrenaline?

Simpel gezegd neemt adrenaline vooral de rol van hormoon op zich en heeft noradrenaline de functie van neurotransmitter.

Klimmen zorgt voor adrenaline
@Alex Eggermont

De belangrijkste taak van noradrenaline is het doorgeven van signalen via je centrale zenuwstelsel. Als er sprake is van een dreiging of acute stress, komt de boodschapperstof in je hersenen vrij. Vanaf dat moment ben je met één druk op de knop klaar om te presteren. En het betekent ook dat noradrenaline de productie van adrenaline in je bijniermerg op gang brengt.

Het stresshormoon adrenaline wordt kortstondig geactiveerd. Het zorgt ervoor dat je binnen enkele seconden kunt reageren op een mogelijk gevaar. Misschien ken je het gevoel wel dat je na een kort shockmoment, bijvoorbeeld door een ongeluk, volledig ‘aanwezig’ bent en dat je in staat bent om onverwachte krachtreserves te mobiliseren? Adrenaline heeft een positief, activerend effect: het wordt ook niet voor niets een ‘adrenalinekick’ genoemd, die optreedt als je in een achtbaan zit of als je een parachutesprong maakt. Maar het hormoon kan ook angst en bezorgdheid veroorzaken.

Welke rol speelt het stresshormoon cortisol?

Cortisol wordt ook beschouwd als stresshormoon en komt net als adrenaline vrij in de bijnier. Op korte termijn maakt het je lichaam onder acute stress klaar om te vechten en beschermt het je tegen ontstekingen.

Als alles weer ‘veilig’ is, trekt het hormoontrio zich meestal op betrouwbare wijze weer terug: de productie van adrenaline, noradrenaline en cortisol stopt en je lichaam ontspant zich. Tegelijkertijd komt als beloning het gelukshormoon dopamine vrij.

Als de stress echter chronisch wordt – bijvoorbeeld omdat je langdurig onder fysieke of emotionele spanning staat – kan cortisol permanent worden vrijgegeven. Dit kan zorgen voor lichamelijke en psychische klachten. In dit artikel lees je meer over het effect van cortisol en hoe je dit kunt reguleren.

Hoe werken adrenaline en noradrenaline?

Je kunt adrenaline en noradrenaline zien als een duo dat in stressvolle situaties hand in hand werkt om je lichaam optimaal te beschermen.

In de zweefmolen
@mdphoto16

Effect van adrenaline

Als stresshormoon is de belangrijkste taak van adrenaline het leveren van energie waarmee je in noodsituaties onmiddellijk kunt handelen. Je bloedsomloop gaat omhoog en de zuurstoftoevoer neemt toe. Dit heeft onder andere het positieve effect dat je spontaan alles uit je spieren kunt halen of sneller kunt sprinten en je geconcentreerder voelt. Voor sporters is adrenaline daarom een belangrijk hormoon om op beslissende momenten optimaal te kunnen presteren.

Samenvattend veroorzaakt adrenaline als hormoon de volgende reacties in je lichaam:

  • Verhoogde hartslag
  • Versnelde ademhaling
  • Vergrote pupillen
  • Verwijde luchtwegen
  • Verhoogde bloeddruk
  • Verhoogde bloedsuikerspiegel
  • Afremmen spijsvertering

In zijn functie als neurotransmitter stuurt adrenaline ook voortdurend signalen naar je hersenen dat het gevaar nog niet voorbij is. Als gevolg daarvan wordt er meer adrenaline geproduceerd in het bijniermerg totdat het gevaar is geweken, of de stress afneemt. 

Effect van noradrenaline

Als hormoon voert noradrenaline taken uit die vergelijkbaar zijn met adrenaline. Het veroorzaakt de typische fight or flight-reacties in je lichaam uit. Dit kunnen zijn:

  • Verhoogde hartslag
  • Verhoogde bloedsuikerspiegel
  • Verhoogde bloedstroom in de skeletspieren
  • Verhoogde zuurstoftoevoer in de hersenen

Noradrenaline als neurotransmitter activeert het deel van je zenuwstelsel dat stress reguleert, je sympathische zenuwstelsel. Het geeft een signaal aan je bijniermerg om adrenaline te produceren. Ook zorgt het voor meer aandacht en een grotere handelingsbereidheid.

Vanwege hun werking worden adrenaline en noradrenaline in de geneeskunde gebruikt in geval van een hartstilstand, ernstige astma-aanvallen, ADHD, depressie of om de bloeddruk te verhogen. 

Wanneer komen adrenaline en noradrenaline vrij?

BMX biker tijdens een sprong
@kamisoka

De boodschapperstoffen adrenaline en noradrenaline komen op korte termijn vrij – wanneer het lichaam in acuut gevaar verkeert. De volgende situaties kunnen de oorzaak zijn:

  • Extreme fysieke belasting, bijvoorbeeld tijdens het sporten
  • Extreme emotionele stress, bijvoorbeeld in het geval van liefdesverdriet
  • Letsel of ongevallen
  • Infecties
  • Lage bloedsuikerspiegel

Een adrenalinekick wordt meestal veroorzaakt door extreme sporten zoals bungeejumpen, klifduiken of parachutespringen. Maar ook een horrorfilm of een ritje in een achtbaan kan een echte adrenalinejunk veel plezier geven. Die vreugde ontstaat trouwens, omdat je lichaam het gelukshormoon dopamine vrijgeeft nadat het de stress heeft overwonnen. Dit wordt ook wel het beloningseffect genoemd.

Wat gebeurt er bij een overschot of tekort?

Adrenaline en noradrenaline voeren belangrijke taken uit om je lichaam aan te passen aan een gevaarlijke situatie en te laten handelen. Een gezond lichaam kan de boodschapperstoffen ook snel weer afbreken, zodat na acute stress de nodige ontspanning optreedt. Sommige factoren kunnen echter leiden tot overproductie, bijvoorbeeld:

  • Chronische stress
  • Overmatig drankgebruik
  • Bepaalde medicijnen
  • Hypoglykemie
Motorcrosser rijdt door de woestijn
@Daniel Milchev

Het gevolg is een permanente belasting van het hart- en vaatstelsel en een verzwakt immuunsysteem. Mogelijke klachten bij een verhoogd adrenalinegehalte zijn: 

  • Hoge bloeddruk
  • Hypoglykemie
  • Stofwisselingsstoornissen zoals diarree of constipatie
  • Hartritmestoornissen
  • Hoofdpijn
  • Trillerigheid
  • Zweetaanvallen
  • Innerlijke onrust en angsten
  • Gewichtsverlies
  • Infecties

Ook een chronisch tekort aan adrenaline en noradrenaline kan je lichaam belasten. Mogelijke symptomen kunnen zijn: slaapstoornissen, hoofdpijn, angst en depressieve stemmingen. 

Als je last hebt van enige vorm van deze symptomen, laat je dan onderzoeken door een arts. 

7 maatregelen om adrenaline en noradrenaline te reguleren

Als jouw adrenaline- of noradrenalinegehalte niet in evenwicht is, heeft dit meestal te maken met je stressmanagement. Je kunt de volgende maatregelen nemen ter preventie en compensatie:

  1. Lezen en naar muziek luisteren in plaats van de televisie aanzetten, vooral voordat je gaat slapen.
  2. Wandelen in de frisse lucht om je batterij weer op te laden
  3. Meditatie of ademhalingsoefeningen die je geest ontspannen
  4. Yoga of een vergelijkbare sport waardoor je kunt ontspannen
  5. Praten met vrienden en een dagboek bijhouden om onderdrukte stress los te laten
  6. Visualisatie, dankbaarheidsoefeningen en bevestigingen die zorgen voor positieve energie
  7. Gezonde en evenwichtige voeding om je lichaam te voorzien van alle belangrijke voedingsstoffen

Tip: onze Daily Vitamins bieden alles wat je lichaam nodig heeft voor een optimaal stressmanagement – het beste van groente en fruit in handige capsulevorm.

Conclusie

  • Adrenaline en noradrenaline worden beschouwd als vitale stresshormonen en neurotransmitters.
  • Adrenaline en noradrenaline worden voor korte tijd aangemaakt in stressvolle situaties en veroorzaken een reeks reacties in je lichaam.
  • Dankzij adrenaline en noradrenaline kun je in geval van dreiging of acute stress verstandig reageren: je cardiovasculaire systeem wordt versterkt, belangrijke energiereserves komen vrij en je alertheid neemt toe.
  • Een teveel of tekort aan stresshormonen kan leiden tot gezondheidsproblemen.
  • Goed stressmanagement is belangrijk, zodat adrenaline en noradrenaline een zinvol effect op je lichaam kunnen hebben.
Bronnen artikel
Wij, bij foodspring, gebruiken alleen kwalitatieve bronnen en wetenschappelijke studies om de feiten in onze artikelen te onderbouwen. Lees onze redactionele richtlijnen om meer te weten te komen over hoe we de feiten checken en hoe we de content up-to-date en betrouwbaar houden.
  • (1) https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0191886995001913

  • (2) https://study.com/academy/lesson/adrenaline-definition-effects.html

  • (3) https://d-nb.info/1027184138/34

  • (4) https://study.com/academy/lesson/adrenaline-definition-effects.html

Related Posts