6 min leestijd

Autofagie: kun je door te vasten het verouderingsproces tegengaan?

Autofagie

Heb jij al van autofagie gehoord? Sinds intermittent fasting een trend is geworden, heeft ook dit fenomeen brede bekendheid gekregen. Maar wat heeft het een met het ander te maken? Wij leggen uit wat er achter zit en welke voordelen autofagie voor jou en je lichaam kan opleveren.

Wat is autofagie?

Al eeuwen verlangen we naar het hebben van de eeuwige jeugd. Ons lichaam is in staat om zichzelf, of beter gezegd, zijn eigen cellen op een volledig natuurlijke wijze te vernieuwen. Dit proces wordt autofagie of autolyse genoemd en komt van het Latijnse woord “auto” zelf en het Griekse woord “phagein” eten.

In 2016 werd de Nobelprijs voor de Geneeskunde toegekend aan onderzoek naar de mechanismen van dit fenomeen. De Japanse Nobelprijswinnaar, Yoshinori Ohsumi, gebruikte gistcellen om te zien wat er precies gebeurt bij autofagie en welke rol het speelt in de gezondheid van de mens. De celbioloog kon zo het effect van de celvernieuwing aantonen.

Maar hoe werkt de eigen “celverjonging” precies?

Je lichaam verspilt geen middelen. Bouwstenen die beschadigd of defect zijn, zoals verkeerd gevouwen eiwitten of componenten van jouw cellen, worden afgebroken en hergebruikt. Zo heb je dus in je lichaam een intern recyclingsysteem.

Autofagie is een volledig natuurlijk proces voor jouw cellen en is verantwoordelijk voor het “behoud van kwaliteit”. Stel je voor dat een bepaald onderdeel in een van je cellen niet meer goed functioneert. Dit cellulaire “afval” wordt afgebroken en de chemische resten worden hergebruikt. In de cel wordt rondom dit celafval een zakje gevormd dat vervolgens in een dubbel membraan wordt geleid. De resulterende structuur wordt een “autofagosoom” genoemd.

Dit autofagosoom maakt vervolgens verbinding met een lysosoom. Een lysosoom is een blaasje in de cel dat bepaalde enzymen bevat en wordt gebruikt om vreemde of lichaamseigen stoffen af te breken. Deze enzymen breken het celafval af. Het gerecyclede materiaal wordt vervolgens gebruikt om dringend noodzakelijke voedingsstoffen of andere moleculen voor de celstofwisseling te produceren.

Autofagie

Wat doet autofagie?

Naast kwaliteitscontrole van je cellen, heeft autofagie ook de taak om je lichaam te voorzien van nieuwe moleculen zoals aminozuren, vetzuren of koolhydraten. Een eiwit wordt bijvoorbeeld afgebroken in afzonderlijke delen, de aminozuren, die vervolgens weer kunnen worden gebruikt als bouwmateriaal voor nieuwe eiwitten. Resultaat: je lichaam vernieuwt en reinigt zichzelf.

Ook je immuunsysteem heeft baat bij dit proces van vernieuwing. Dankzij dit fenomeen kunnen ziekteverwekkers of vreemde stoffen die de cel zijn binnengedrongen, onschadelijk worden gemaakt. Zelfgenezing van cellen is een belangrijk onderwerp, vooral op medisch gebied. Er wordt volop onderzoek gedaan om verschillende ziekten te kunnen bestrijden.

Vrouw in de gym kijkt op haar horloge
©jacoblund

Wanneer begint de autofagie?

In je lichaam vinden continu recyclingprocessen plaats. Onder normale omstandigheden is er echter weinig activiteit, maar bepaalde factoren kunnen de productiviteit verhogen. De belangrijkste triggers voor autofagie zijn stresssituaties, zoals ernstige celbeschadiging. Dit kan autofagie activeren of zelfs leiden tot apoptose, het proces van de geprogrammeerde celdood. Hierbij worden andere worden potentieel schadelijke cellen vernietigd.

Het fenomeen treedt ook vaker op in het geval van een tekort aan voedingsstoffen. Vooral een gebrek aan aminozuren draagt bij aan het effect van autofagie. Als er voldoende aminozuren in je lichaam aanwezig zijn, wordt een bepaald eiwitcomplex, ook wel TOR-complex genoemd, geactiveerd en wordt de autofagie geremd. Het TOR-complex brengt onder andere de spiereiwitsynthese op gang.

Maar kunnen we autofagie specifiek activeren om te profiteren van de vernieuwing en zelfreiniging van cellen? Dit is onderwerp van een gaande discussie. Op dit moment onderzoeken wetenschappers deze vraag en doen ze er actief onderzoek naar. 

Een aantal factoren dat volgens sommige studies de autofagie stimuleert:

Autofagie – vasten

Je hebt waarschijnlijk al eens gehoord van intermittent fasting. Zo niet, dit is een tijdelijke onthouding van voedsel. Daarvan zijn verschillende vormen mogelijk. De bekendste methode is de 16/8-methode. Hier mag je 16 uur van een dag niet eten en eet je dus alleen in de resterende 8 uur. Er is ook een Warrior-variant, die iets extremer is, en er zijn nog andere vormen van vasten. Met het Warrior-dieet eet je alleen in een tijdvenster van 4 uur en geldt de resterende 20 uur als een periode van vasten.

Onze tip: of je nu aan intermittent fasting doet of gewoon een uitgebalanceerd eetpatroon hebt – het is altijd belangrijk om je lichaam van voldoende vitamines en voedingsstoffen te voorzien. Als jij het lastig vindt om elke dag genoeg groente en fruit te eten, probeer dan eens onze Daily Vitamins-capsules! Met deze vitamines kun je eenvoudig in je dagelijkse behoefte voorzien.

Ontdek onze Daily Vitamins
Daily Vitamins
©foodspring

Wat is het verband tussen vasten en autofagie?

Als je een langere tijd niets eet, zal je insulinespiegel constant laag blijven. Je lichaam krijgt dan een signaal dat het niet genoeg energie van buitenaf krijgt en het begint zijn eigen energiereserves op te gebruiken.

Op deze manier worden de glucosevoorraden in je spieren en lever opgebruikt en worden ook de vetcellen aangesproken. Vervolgens zijn de beschadigde celstructuren aan de beurt en dan begint de autofagie. Door het afbreken van deze structuren komen nieuwe reserves vrij. Omgekeerd remt frequente voedselinname deze processen af.

Wat gebeurt er tijdens een periode van 16 uur vasten?
De meeste mensen die intermittent fasting hebben ontdekt, kiezen voor de 16/8-methode. Deze past vaak het beste in het dagelijks leven en is gemakkelijker te implementeren. Zo wordt bijvoorbeeld het ontbijt weggelaten, zodat het tijdvenster van 8 uur zonder problemen kan worden aangehouden. Maar is 16 uur genoeg om de celvernieuwing te activeren?

Op de vraag na hoeveel uur autofagie precies begint, kan geen eenduidig antwoord worden gegeven. Terwijl sommige mensen menen dat het proces begint na 12 tot 16 uur zonder eten, beweren anderen dat het proces pas na 72 uur volledig is voltooid.

Eén studie brengt autofagie zelfs in verbinding met het verouderingsproces. Er wordt beweerd dat autofagie, vanwege de belangrijke fysiologische rol in processen zoals celreiniging, ook het proces van veroudering zou kunnen vertragen. Ook hier wordt gewezen op het belang van de maaltijden en de frequentie ervan. Autofagie wordt gestimuleerd of geremd, afhankelijk van hoe lang je je van voedsel onthoudt.

Lachende vrouw met coffee-to-go
©Westend61

Autofagie – koffie

Hou je van koffie? Dan hebben we goed nieuws voor je! Van de populaire warme drank wordt gezegd dat het de autofagie stimuleert. In een onderzoek zijn de effecten van koffie op muizen onderzocht. Eén tot vier uur na het nuttigen van de koffie werd een toename van de celvernieuwingsprocessen in de organen van de muizen, zoals de lever, het hart en de spieren, waargenomen.

De onderzoekers speculeren dat de polyfenolen, de aromatische verbindingen, in de koffie de gezondheid bevorderen door het stimuleren van autofagie.

Autofagie – sport

Je weet waarschijnlijk al dat sporten je lichaam en geest fit houdt. Maar kan beweging ook autofagie veroorzaken? In een studie bij muizen kregen de dieren 13 weken lang vetrijk voedsel. De muizen werden gedurende deze periode in twee groepen verdeeld. Terwijl de ene groep niet fysieke actief was, moest de andere groep regelmatig op een loopband lopen.

Het vetrijke voedsel zorgde ervoor dat de muizen aankwamen en dat hun bloedwaarden verslechterden. Ook de autofagie werd geremd. De sportieve groep had echter betere scores dan de groep zonder activiteit. De resultaten suggereren dat duurtraining autofagie zou moeten stimuleren en dus een positief effect zou hebben gehad op de bloedwaarden van de muizen.

Hardlopen over het strand
©Matthew Leete

Autofagie – afvallen

Als het jouw doel is om af te vallen, heeft je lichaam een calorietekort nodig. Je verbruikt meer energie dan je binnenkrijgt en daardoor val je af. Hoe hoog jouw calorietekort moet zijn, hangt af van tal van persoonlijke factoren zoals je lengte, gewicht en activiteitenniveau.

Als je lichaam een tekort aan calorieën heeft, zou ook de autofagie moeten worden gestimuleerd. Volgens een studie is een tekort aan voedingsstoffen de trigger van dit fenomeen en kan het ook worden veroorzaakt door een calorietekort.

Belangrijk: zelfs als je bezig bent om af te vallen en een tekort aan calorieën nastreeft, zorg er dan altijd voor dat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt! Op deze manier voorzie je je lichaam van alles wat het nodig heeft om gezond te blijven en goed te functioneren.

Conclusie

  • Autofagie is een natuurlijk proces waarbij de lichaamseigen cellen worden “gereinigd”. Hiervoor worden schadelijke stoffen of ander celafval afgebroken tot kleine moleculen en vervolgens gerecycleerd.
  • De Nobelprijs voor de Geneeskunde werd in 2016 aan onderzoek naar autofagie toegekend. De prijswinnaar onderzocht het fenomeen om in de toekomst verschillende ziekten te kunnen bestrijden.
  • Autofagie komt vooral voor in stressvolle situaties of wanneer er een tekort aan voedingsstoffen is.
  • Autofagie en intermittent fasting worden met elkaar in verband gebracht, omdat het lichaam na een vastenperiode zijn eigen energiereserves aanspreekt. Autofagie heeft de taak om in een noodsituatie de nodige voedingsstoffen te leveren.
  • Volgens sommige onderzoeken zou autofagie mogelijk ook de veroudering kunnen vertragen.
  • Volgens sommige onderzoeken wordt aangenomen dat factoren zoals intermittent fasting, koffie drinken, een calorietekort en lichaamsbeweging het proces van autofagie kunnen stimuleren.
  • Wanneer autofagie begint en wat het proces precies veroorzaakt, is nog niet voldoende onderzocht en blijft een spannend onderwerp voor de algemene wetenschap en de geneeskunde.
Bronnen artikel
Wij, bij foodspring, gebruiken alleen kwalitatieve bronnen en wetenschappelijke studies om de feiten in onze artikelen te onderbouwen. Lees onze redactionele richtlijnen om meer te weten te komen over hoe we de feiten checken en hoe we de content up-to-date en betrouwbaar houden.
  • G. Marino et al. (2014) Regulation of autophagy by cytosolic acetyl-coenzyme A.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24560926/

  • Sabrina Schroeder et al. (2014): Acetyl-coenzyme A: a metabolic master regulator of autophagy and longevity.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24904996/

  • Federico Pietrocola et al. (2014): Coffee induces autophagy in vivo.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24769862/

  • Parvin Ghareghani et al. (2017): Aerobic endurance training improves nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) features via miR-33 dependent autophagy induction in high fat diet fed mice.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28163011/

  • Guillermo Mariño et al. (2014): Caloric restriction mimetics: natural/physiological pharmacological autophagy inducers.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25484097/

  • Sabrina Schroeder et al. (2014): Acetyl-coenzyme A: a metabolic master regulator of autophagy and longevity.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24904996/

  • Federico Pietrocola et al. (2014): Coffee induces autophagy in vivo.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24769862/

  • Parvin Ghareghani et al. (2017): Aerobic endurance training improves nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) features via miR-33 dependent autophagy induction in high fat diet fed mice.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28163011/

  • Guillermo Mariño et al. (2014): Caloric restriction mimetics: natural/physiological pharmacological autophagy inducers.

    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25484097/

Related Posts